U Kragujevcu predstavljene knjige Žarka Talijana i Nemanje Devića: MALI LjUDI U VELIKIM DOGAĐAJIMA

IMG_1540-Kako bi danas izgledala Azanja da nije bilo ratova i izgibije? – upitao se Žarko Talijan

-Ovo je matična knjiga nebeske Srbije – naglasio Nemanja Dević

 

U  Kragujevcu su promovisane knjige „Miris tamjana“ Žarka Talijana i „Smederevski kraj u Drugom svetskom ratu“ Nemanje Devića. Talijan se na samom početku zahvalio sveštenstvu Kragujevca što je omogućilo da se u Parohijskom domu prozbori koja reč o ovim delima. Podsetivši da je već 30 godina matičar u rodnom selu i  da je sada sve manje sklopljenih brakova mladih, naglasio je da je imao vremena da istražuje  prošlost, a rezultat te aktivnosti je upravo knjiga „Miris tamjana“.

IMG_1545Talijan je kazao da se vreme velikog stradanja u periodu 1912. – 1918. nikako ne sme zaboraviti. Za pisanje ove knjige koristio je arhivsku građu, ali i kazivanja rodbine onih koji se iz rata nisu vratili zavičajnoj zemlji. Napomenuo je da je u rukama, pored ostalog, imao i veliki broj pisama koja su sa frontova, iz logora i sa drugih mesta, stizala  u Azanju. U jednom trenutku se upitao kako bi danas izgledala Azanja da nije bilo ratova i izgibije? Ratne strahote – naveo je – nije preživelo više od 800 Azanjaca, duplo više nego što se znalo pre izlaska iz štampe njegove knjige.

-Ovo je matična knjiga nebeske Srbije – rekao je mladi istoričar Nemanja Dević. – Mi ni posle sto godina od Velikog rata, ne znamo koliko nas nema. Žrtve za slobodu su, na žalost, postale samo statistika. Nedovoljno se zna o njihovom velikom herojskom delu, a baš na ovaj dan, 22. oktobra 1912., srpska vojska je oslobodila Prištinu. Mali ljudi su imali važnu ulogu u velikim ratnim, odnosno  istorijskim događajima. Zato se ne sme dozvoliti da sećanje na njih padne u vir zaborava.

oGovoreći o svojoj knjizi „Smederevski kraj u Drugom svetskom ratu“, koja je proistekla iz  magistarskog rada, Nemanja Dević je predočio da su njegova istraživanja tipična srpska priča, koja je manje-više ista za celu Srbiju. Tema mu se prosto nametnula 60 godina posle otvaranja skrajnute porodične škrinje iz koje su potekle zabranjene priče iz kojih je saznao sudbinu svog pradede. A dokumenta i snažna argumentacija koju ona nose za istoričara su, kako se izrazio, radost kao za decu nova igračka.

-Moja ideja za rad na ovoj  temi i knjizi nije bila bavljenje prošlošću pošto-poto, već da se sačuvaju sećanja na ljude i njihovo učešće u istorijskim događajima – naveo je Dević.- Jer, mi smo samo jedna karika koja spaja sadašnjost i budućnost. Ove knjige – i moja i Žarka Talijana, imaju  smisla samo kad zađu u narod, pošto  nose važne poruke za sadašnje i dolazeće generacije. Da  se neko pre Žarka Talijana bavio Velikim ratom i žrtvama, svakako se ne bi dogodilo da potomci jednog azanjskog starog ratnika 1945. godine, svakako dodvoravajući se novoj vlasti, izvuku sva njegova odlikovanja koja su dobitniku služila na čast, i  okače ih psima o vrat.

Pišući magistarski rad a zatim, i knjigu, Dević je nakon proučavanja postojeće literature, prešao i na istraživanje bogate arhivske građe svih vojnih formacija koje su delovale na teritoriji Smederevskog okruga. Uz pomoć porodice Drobac iz Toronta uspeo je da razgovara i sa političkim emigrantima iz smederevskog kraja, koji su živeli daleko od zavičaja, u SAD, Kanadi i Velikoj Britaniji. Na terenu, kod potomaka učesnika rata, pronašao je i fotografije koje su istraživaču teško dostupne.

-Posebno otkriće bilo je pronalaženje oficirske torbe komandanta Smederevskog korpusa JVuO Živana Lazovića i čitave kolekcije fotografija njega i njegovih saboraca – iznosi u uvodniku svoje knjige Nemanja Dević.- Naročito su bile značajne i bogate zbirke Obrada Lazovića, Ljubomira  Petrovića i Slobodana Bogićevića, koje su mi vlasnici stavili na raspolaganje. I drugi, poput Žarka Talijana, sačinili su čitave ratne hronike sela u slici, a zatim ih ustupili za potrebe ovog istraživanja i ove  knjige. Vizuelizacija istoriografskog materijala doprinosi razumevanju teme, dodatno dočarava atmosferu trenutka o kom se piše i, konačno, daje  mogućnost da i sami sagledamo likove onih o kojima čitamo.

IMG_1543Smederevski kraj, prema saznanjima Nemanje Devića, nije mnogo zastupljen  u domaćoj naučnoj literaturi koja govori o Drugom svetskom ratu, iako je on, pored područja zapadne Srbije, zbog svojih osobenosti možda i najznačajnija oblast za razumevanje ove teme. O njemu – naglašava Dević, ako merimo nivo našeg istorijskog znanja, postoji najpre niz stereotipa, koji su, pre svega, posledica propagande iz socijalističkog perioda.

-Ova knjiga ne donosi nikakva nova epohalna saznanja koja će u bilo kom smislu  izmeniti postojeća tumačenja uloge Srbije u  Drugom svetskom ratu – predočava Dević.- Cilj je bio da se iz dana u dan, iz meseca u mesec, prikaže sva složenost rata, dominantne ideje i ljude koji su ih sledili, da se razgrade mitovi, utvrde pouzdane činjenice i sačini popis svih žrtava rata bez obzira na njihovu političku i ideološku prošlost.

Dević u svojoj  knjizi piše da su tek 2008. godine objavljeni prvi naučni radovi o smederevskom kraju u Drugom svetskom ratu, sa drugačijim pogledima i zaključcima od onih što su iznosile partizanske apologete. Godine 2010. Milija Đorđević, profesor i književnik iz Smederevske Palanke, objavio je ispovesti pripadnika JVuO iz Donje Jasenice, knjigu pod naslovom „Sporedovanje bespobedno“ kao neku vrstu nastavka  ranije objavljenih kazivanja preživelih veterana Velikog rata.

D. Janojlić

 

You may also like...

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *